GRADSKA BIBLIOTEKA „VLADISLAV PETKOVIĆ DIS"

PREDLOG ZA KNjIGU NEDELjE

Alasdir Grej, Jadna stvorenja, Okean, 2006.

Škotski romanopisac Alasdir Grej (1934) priredio je roman „Jadna stvorenja", čiji podnaslov govori o njemu mnogo više: „Važni događaji iz mladosti Arčibalda Mekendlsa, doktora medicine i zdravstvenog inspektora Zavoda za zaštitu zdravlja Škotske". Roman je napisan na osnovu autentičnih dokumenata, koje je doktor Mekendls ostavio u rukopisu i u kojima je opisao svoje studiranje, poznanstvo sa ekscentričnim genijem-hirurgom Bogvinom Baksterom, upoznavanje i zbližavanje sa Baksterovom štićenicom Belom, koja kasnije postaje gospođa Mekendls, završava medicinu i postiže ogromne uspehe u svojoj profesiji.

Radnja romana je smeštena u osamdesete i devedesete godine devetnaestog veka i prikazuje lice i naličje kasnog viktorijanskog perioda britanske istorije. Dva glavna odredišta priče jesu gradovi Mančester i Glazgov u kojima vidimo bedu i sirotinjske četvrti, sa jedne, i napredak moderne medicine, sa druge strane. Preplitanje sudbina različitih ekscentričnih, grotesknih i često nestvarnih likova, uz kritičke osvrte na viktorijansku vladavinu, predstavljaju osnovne niti romana. Rukopis doktora Mekendlsa je pronašla, po njegovoj smrti 1911. godine, njegova supruga Viktorija i bila je zaprepašćena sadržajem priče koju je pročitala. Doktor Mekendls je svoju suprugu opisao kao veštačku tvorevinu sumanutog naučnika, ženu presađenog mozga, koja je kroz sve faze odrastanja morala da prođe za samo 3 godine. Njenog bivšeg muža, generala Blesingtona, opisao je kao čoveka koji ju je doveo do ivice nervnog sloma, a svoga učitelja doktora Bakstera kao čudovište okrenuto isključivo eksperimentisanju ljudima i njihovom psihom. Ne shvatajući alegoriju kao literarno sredstvo, imajući u vidu život koji bi za nju postao nepodnošljiv u konzervativnom škotskom društvu, doktorka Mekendls je 1914. godine spalila sve kopije rukopisa, osim jedne, kao dokaz: „da je jedničak uopšte postojao!" Rukopis je sedamdesetih godina dvadesetog veka otkrio istoričar Majkl Doneli, a dvadeset godina kasnije Alasdir Grej ga je uz kritičke napomene priredio za štampu. Roman je dobio Vitbred nagradu, jer je savremeno britansko društvo u njemu prepoznalo duhovitu kritiku jednog mračnog perioda svoje istorije, ispričanu u fantastično-alegoričnom stilu.

          30. januar 2007.                                                               Dušica Kosić